İsrail basını, hafta sonu Brezilya ve Sırbistan’da yapılan seçimlerin ardından Tel Aviv’in yakın müttefiki sayılan iki siyasi figürün yenilgiye uğramasıyla ülkenin iki kritik dış politika hezimetiyle karşı karşıya kaldığını yazdı. Yedioth Ahronoth gazetesinin haberine göre Brezilya’daki seçim sonucu, iki ülke arasındaki diplomatik krizi bitirme ve “büyükelçiliği Kudüs’e taşıma” planlarının geçerliliğini kaybetmesine neden oldu. Sırbistan’daki siyasi çalkantı ise kritik silah sevkiyatları ve insansız hava aracı ortaklığını belirsizliğe sürükledi.
Brezilya’da Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva, eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu Senatör Flavio Bolsonaro’yu mağlup ederek bir dönem daha başkanlık koltuğunu garantiledi. Sırbistan’da da eski Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic, yaklaşık iki yıldır süren hükümet karşıtı protestolardan doğan öğrencilerin öncülüğündeki bir harekete karşı parlamento seçimlerindeki yenilgisini kabul etti.
Gazeteye göre, Brezilya’daki durum, diplomatik ilişkileri düzeltmek adına “kaçırılmış bir fırsatı” temsil ediyor. Sırbistan’daki gelişmeler ise silah tedariki, savunma teknolojisi ve askeri işbirliğine dayalı stratejik ortaklığı ciddi bir belirsizlikle karşı karşıya bırakıyor.
“Bolsonaro’nun yenilgisiyle Kudüs planı suya düştü”
İsrail ile Brezilya arasındaki ilişkiler halihazırda tarihi bir dip noktasında bulunuyor. Tel Aviv, Gazze’ye yönelik saldırıları Holokost’a ve İsrailli askerlerin tutumunu Nazilerin tutumuna benzeten açıklamaları nedeniyle Devlet Başkanı Silva’yı “istenmeyen kişi” (persona non grata) ilan etmişti.
Yaşanan bu kriz nedeniyle şu anda her iki ülkenin de birbirlerinin başkentinde görev yapan bir büyükelçisi bulunmuyor.
İki ülke arasındaki bu gerilimli ortamda seçim yarışına giren Flavio Bolsonaro ise Lula yönetiminin politikalarını tersine çevirme, askeri ve diplomatik işbirliğini derinleştirme ve Brezilya Büyükelçiliği’ni Tel Aviv’den Kudüs’e taşıma sözü vermişti. Bolsonaro ayrıca diplomatik temsil düzeyini yeniden tesis etme niyetini ortaya koyarak, göreve geldiği ilk gün yeni bir İsrail büyükelçisinin güven mektubunu kabul etmeyi vadetmişti.
İsrail Başbakanı Netanyahu da Brezilya’daki yönetim değişikliği ihtimalini açıkça desteklemiş, ilk turun ardından Bolsonaro’yu kutlayarak ikinci tur için başarı dileklerini iletmişti. Fakat Netanyahu’nun Bolsonaro’ya verdiği bu açık kamuoyu desteği, halihazırda mesafeli olduğu Lula ile arasındaki uçurumu daha da derinleştirdi.
Netanyahu’nun, Lula’yı seçim zaferinden ötürü tebrik etmek amacıyla telefonla araması da beklenmiyor.
Habere göre, Flavio Bolsonaro’nun sandıktan yenilgiyle ayrılması tüm bu vaatlerin rafa kalkması anlamına geliyor.
Bu mağlubiyet, büyükelçilerin başkentlere dönüşünü, savunma alanında daha yakın işbirliğini ve büyükelçiliğin Kudüs’e taşınması ihtimalini tamamen ortadan kaldırırken, İsrail’i Netanyahu ile ilişkisi açıkça düşmanca seyreden Lula yönetimi altında yeni bir dönemle karşı karşıya bırakıyor.
Sırbistan ile İsrail ilişkileri askeri ortaklığa dönüşmüştü
Gazeteye göre Sırbistan seçimlerinin sonuçları İsrail açısından çok daha ağır faturalar doğurabilir, zira Tel Aviv ile Belgrad arasındaki bağlar halihazırda stratejik bir askeri ortaklığa dönüşmüş durumdaydı.
Aleksandar Vucic yönetiminde Sırbistan, İsrail’in Gazze Şeridi’ne yönelik soykırıma varan saldırıları sırasında kilit bir tedarikçi haline geldi.
Birçok ülke savaş suçları nedeniyle İsrail’e silah ihracatına kısıtlamalar veya ambargolar uygularken, Sırbistan yönetimi askeri teçhizat ve mühimmat sevkiyatını aralıksız sürdürdü. Hatta Gazze saldırıları boyunca sevkiyatlarda yaşanan rekor artışla geniş çaplı bir hava köprüsü oluşturuldu. İsrail ordusunun Gazze’yi vururken tükettiği bomba, füze ve top mermisi stoklarını bu şekilde takviye etti.
İki ülke arasındaki bu askeri lojistik hattı, Eylül 2026’da ortak üretime dönüştü. Sırbistan’da İsrailli savunma şirketi Elbit Systems işbirliğiyle İsrail menşeli insansız hava araçlarının montajını üstlenen bir fabrikanın açılışı yapıldı.
– Askeri işbirliğinin devam edip etmeyeceği belirsiz
Ancak Vucic’in seçimleri kaybetmesi, yeni Sırp liderliğinin bu askeri işbirliğini sürdürüp sürdürmeyeceği konusunda ciddi soru işaretleri doğurdu.
Sırbistan’daki iktidar değişiminin bir diğer boyutunu ise Avrupa Birliği ile yakınlaşma ihtimali oluşturuyor.
Avrupa Birliği faktörü
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen‘in öğrenci hareketinin seçim zaferini memnuniyetle karşılaması ve birliğin Sırbistan’ın katılım sürecini desteklemeye hazır olduğunu açıklaması bu sürecin ilk işareti oldu.
Habere göre Belgrad’ın Avrupa kurumlarıyla entegrasyon arayışı, yeni yönetimin İsrail-Filistin meselesinde Avrupa Birliği’nin benimsediği resmi çizgiye uyum sağlama baskısıyla karşılaşmasına ve Tel Aviv ile yürütülen askeri ortaklığı askıya almasına yol açabilir.
Netanyahu’nun dış politika zafiyeti
Gazeteye göre, her iki ülkedeki seçim sonuçları, Netanyahu’nun İsrail’in uluslararası ilişkilerinin birçoğunu inşa etme biçimindeki zafiyeti gözler önüne seriyor.
Bu sorun yalnızca Brezilya ve Sırbistan ile sınırlı kalmıyor. Stratejik çıkarlar aynı kalsa bile hükümet değişimlerinin politikaları doğrudan etkileyebildiği ABD ve Avrupa ülkeleri ile İsrail arasındaki ilişkilerde de benzer riskler ortaya çıkıyor.
( AA )
